رفت و در سال 33 هجرى ارمنيان و گرجيان - كه پيش‌تر از اتباع امپراتورى ايران و روم بودند - با شرايطى مطلوب به خلافت اسلامى پيوستند . مسلمين در بين سال‌هاى 26 و 27 هجرى شمال غرب آفريقا را كه از آنِ امپراتورى روم شرقى بود ، فتح نمودند و در سال‌هاى 91 تا 93 هجرى ، دولت ويزيگوت‌ها را از بين بردند . آنها به‌جز زاويه شمال غربى اسپانيا ، تمام متصرفات ويزيگوت‌ها ( از قبيل بقاياى ناحيه آنها در جنوب غرب گل « 1 » ) را از آن خود كردند . مسلمين ، هم‌زمان با اين متصرفات ، در سال 92 هجرى سند و پنجاب جنوبى و در سال 41 تا 51 هجرى نيز طخارستان ( ازبكستان امروزى ) را - كه سهم امپراتورى ايران از خاك امپراتورى هفتاليت هون « 2 » بود - تصرف نمودند . اين فتح از نظر استراتژيكى اهميت داشت و دنياى اسلام را به راه خشكى بين هند و چين از طريق حوزه سيحون - جيحون پيوند داد . مسلمانان در سال‌هاى 87 و 96 هجرى ماوراءالنهر را نيز تصرف كردند و در سال 57 هجرى موقتاً در لبنان جاى گرفتند و سرانجام توانستند مرزهاى خود را در آن‌سوى عمان تا توروس « 3 » گسترش دهند . در زمان معاويه ، قسطنطنيه تسخير شد و بدين‌سان دست روميان شرقى از سيادت دريايى بر مديترانه كوتاه گرديد . ناوگان امپراتورى روم شرقى ، مسلح به ناپالم ( آتش يونان ) بودند و براى راه‌اندازى آن نيز متخصصان سورى را در اختيار داشتند . دومين محاصره قسطنطنيه به دست مسلمين در سال 99 هجرى نيز براى روميان شكست مصيبت‌بارى در پى داشت . مسلمانان در سال 14 هجرى در فتح گل شكست خوردند و در سال‌هاى 119 تا 120 هجرى در فتح امپراتورى بيابان‌گردان خزر نيز - در بين ولگاردن - با ناكامى مواجه گرديدند . بدين‌سان ، فتوحات مسلمين براى خود حدودى يافت . « 4 »

--> ( 1 ) . گل نام قديمى سرزمينى واقع ميان كوه‌هاى پيرنه ، درياى مديترانه ، كوه‌هاى آلپ و رود راين است و اكنون بخشى از كشور فرانسه مىباشد . ( غلامحسين مصاحب ، دايرهءالمعارف فارسى ، ج 2 ، ص 2400 . ) ( 2 ) . نام قومى از اقوام زردپوست وحشى كه از اوايل قرن دوم ميلادى در شمال درياى خزر و حوالى رود ولگا و اورال سكنا گزيدند و سپس به طرف اروپا هجوم بردند . در 247 ميلادى دسته‌اى از آنها روم را تهديد كردند و قبايل ژرمنى را مغلوب ساختند و دولت عظيمى را تشكيل دادند كه پس از مرگ آتيلا منقرض گرديد . دسته‌اى ديگر نيز به آسيا رفتند و در توران ساكن شدند و در زمان سامانيان چندين بار به ايران حمله كردند . اين دسته در شرق به هياطله مشهور شده‌اند . ( علىاكبر دهخدا ، لغت‌نامه ، ج 15 ، حرف . ) ( 3 ) . توروس ( Toros ) يا تاوروس ( Tarus ) سلسله كوهى در تركيه جنوبى ، كه تقريباً به موازات ساحل جنوبى آسياى صغير ( كنار مديترانه ) ممتد است . آناطولى مركزى جزء توروس است . ( غلامحسين مصاحب ، دايرهءالمعارف فارسى ، ج 1 ، ص 686 . ) ( 4 ) . بنگريد به : آرنولدجوزف توين بى ، تاريخ تمدن : تحليلى از تاريخ جهان از آغاز تا عصر حاضر ، ص 448 - 445 .